Научниците пронајдоа место кое ќе го претставува почетокот на антропоценската епоха на Земјата. Ќе го означи крајот на 11.700 години стабилна глобална средина во која се развила целата човечка цивилизација и почетокот на новото доба во кое доминираат човечките активности.
Местото е езеро со дупка во Канада. Содржи годишни седименти кои покажуваат јасни скокови во колосалното влијание на човештвото врз планетата од 1950 година, од плутониум од тестирање на хидрогенски бомби до честички од согорувањето на фосилните горива што ја прелеале земјината топка.
Доколку локацијата биде одобрена од научниците кои ја следат геолошката временска скала, официјалното прогласување на антропоценот за нова геолошка епоха ќе следи во август 2024 година.
Експертите велат дека одлуката има општествено и политичко значење, како и голема научна вредност, бидејќи ќе сведочи за „размерот и сериозноста на процесот на планетарна трансформација инициран од индустријализираното човештво“.
Климатската криза е најистакнатото влијание на антропоценот, но големите загуби на дивиот свет, ширењето на инвазивните видови и широко распространето загадување на планетата со пластика и нитрати се исто така клучни карактеристики.
Антропоценската работна група (AWG) беше формирана во 2009 година и во 2016 година заклучи дека промените на Земјата предизвикани од човекот се толку големи што е оправдана нова геолошка временска единица. Потоа, AWG детално процени десетина локации низ светот како кандидати за она што геолозите го нарекуваат „златен шип“, односно место каде што ненадејните и глобални промени кои го означуваат почетокот на новото време најдобро се евидентираат во геолошките слоеви.
Кандидатите вклучуваат тропски корали во САД и Австралија, планински тресет во Полска, ледена покривка на Антарктикот, па дури и човечки остатоци натрупани под градот Виена. Сепак, по неколку круга на гласање во AWG, беше избран Крофорд Лејк, во близина на Торонто.
„Глобално, постојат убедливи докази за голема промена, пресвртна точка, во системот на Земјата. Езерото Крофорд е толку посебно затоа што ни овозможува да ги видиме промените во историјата на Земјата со годишна резолуција“, рече проф. Френсин МекКарти, геолог на Универзитетот „Брок“ во Канада и член на AWG.
Езерото, создадено во варовничка дупка, е длабоко 24 метри и има само 2,4 хектари површина. Таа висока форма значи дека дното и површинските води не се мешаат, што би ги збунило записите поставени во седиментите.
„Дното на езерото е целосно изолирано од остатокот на планетата, освен она што полека тоне на дното и се собира во седиментот“, рече МекКарти.
AWG избра изотопи на плутониум од тестовите на H-бомбите како клучен маркер за антропоценот, бидејќи тие беа широко распространети на глобално ниво од 1952 година, но брзо се намалија по Договорот за забрана на нуклеарни тестови во средината на 60-тите, создавајќи скок во седиментите.
„Присуството на плутониум ни дава јасна индикација за тоа кога човештвото станало толку доминантна сила што може да остави единствен глобален ‘отпечаток’ на нашата планета“, рече проф. Ендрју Канди, еколошки радиохемичар на Универзитетот во Саутемптон и член на AWG.
Постојат и други важни маркери во езерските седименти, вклучувајќи сферични честички од јаглерод произведени со согорување на фосилни горива во електрани и нитрати од масовна примена на хемиски ѓубрива.
„Имаме драматично зголемување на концентрацијата во нашето јадро на точно иста длабочина каде што гледаме брзо зголемување на плутониумот“, рече Мекарти.
Во 50-тите години започна Големото забрзување, невиден пораст на индустриската, транспортната и економската активност што се случи по Втората светска војна и продолжува и денес.
„Тоа е големо забрзување што решивме да го искористиме како голема пресвртница во историјата на Земјата. Но, всушност како маркер го избравме зголемувањето на плутониум 239“, рече МекКарти.
„Концептот на антропоценот сега е цврсто вкоренет во многу прецизна стратиграфска дефиниција, [обезбедувајќи] референтна точка за научни дискусии. Создава и мост меѓу природните и хуманистичките науки, бидејќи се работи за луѓе. Гледаме во нешто што ја обликува нашата судбина како човештво, па затоа е многу важно да имаме заедничка референтна точка“, вели професорот Јирген Рен, директор на Институтот за историја на науката „Макс Планк“ во Берлин.
Официјалната ратификација на локацијата на Крофорд Лејк и антропоценската епоха бара уште три гласа од геолошките власти, Поткомисијата за кватернарна стратиграфија, Меѓународната комисија за стратиграфија и конечно Меѓународната унија на геолошки науки.
Одлуката може да биде тешка за геолозите, кои се навикнати да се занимаваат со временски периоди кои опфаќаат милиони години и да користат карпи со фосили како маркери. AWG ќе претстави досие со докази со надеж дека ќе ги убеди гласачките тела дека антропоценот навистина претставува планетарна промена што бара нов геолошки временски период.
Д-р Александер Фарнсворт од Универзитетот во Бристол рече дека плутониумот е радиоактивен елемент и се распаѓа со текот на времето, така што можеби нема да опстојува во текот на милиони геолошки временски размери. Тој, исто така, се запраша дали е неопходна антропоценската епоха, велејќи: „Ние сме само бранување во реката на генскиот тек низ времето“.
„Антропоценот, кој започнува во 50-тите, претставува многу брза промена што ја предизвикавме на планетата. Има надеж во овој поглед. Комбинираните влијанија на човештвото можат брзо да се променат за добро и за зло. Не е неизбежно дека мора да се лизнеме во континуирана еколошка сиромаштија“, рече професорот Колин Вотерс, претседател на AWG од Универзитетот во Лестер.
