Зелената транзиција и експлозијата на вештачката интелигенција ја менуваат геополитичката карта на светот. Литиумот, кобалтот и никелот повеќе не се само суровини, туку столб на националната безбедност за кој се натпреваруваат најголемите светски сили.
Пред само десет години, металите како литиум, кобалт и никел имаа ограничено стратешко значење. Денес тие буквално се крвотокот на глобалната економија. Во драматично обраќање пред Советот за безбедност на Обединетите нации, потсекретарката на ОН за политички прашања, Rosemary DiCarlo изнесе податоци кои совршено ја илустрираат големината на претстојната технолошка и енергетска транзиција.
Според официјалните проекции на United Nations, глобалната побарувачка за критични минерали – кои придвижуваат сè, од вашиот паметен телефон и серверите за вештачка интелигенција, до електрични возила и напредни ракетни системи – ќе се утрои до 2030 година, а до 2040 година се очекува да се зголеми четирикратно.
Економија тешка трилиони долари
За да се разбере колку е голем влогот, доволно е да се погледнат конкретните бројки од извештајот. Во текот на 2023 година, глобалната трговија со сурови и полупреработени критични минерали достигнала неверојатни 2,5 трилиони долари.
„Ова претставува повеќе од 10 проценти од вкупната глобална трговија,“ истакна ДиКарло, додавајќи дека овие ресурси станале главен двигател на економијата на 21 век. Она што некогаш беше индустрија резервирана за тесни рударски кругови, денес е централна тема во просториите каде се носат најважните геополитички одлуки.
Технолошка студена војна: САД против Кина
Очекувано, оваа глад за ресурси создава нови тензии на глобалната сцена. Пазарот на критични минерали стана нулта точка на новата технолошка Студена војна меѓу САД и Кина.
Од една страна, американската администрација презема агресивни чекори за да обезбеди независни синџири на снабдување неопходни за производство на електрични возила, борбени авиони и високотехнолошки производи. Од друга страна, Кина – која со децении има доминација во преработката на ретки земни метали – неодамна ја демонстрираше својата моќ, прекинувајќи ги тековите на овие суровини како одговор на американските царини.
Кинескиот амбасадор во ОН, Fu Cong потврди пред Советот за безбедност дека забрзаната енергетска транзиција и експлозивниот развој на вештачката интелигенција (AI) неминовно ја зголемуваат побарувачката. Тој предупреди дека нерамнотежата меѓу понудата и побарувачката станува сè поизразена „додека светот влегува во нов период на турбуленции и трансформации“.
Ресурсите како оружје
Извештајот на Обединетите нации е јасно предупредување. Преминот од фосилни горива кон „чиста“ енергија и инфраструктура за вештачка интелигенција не значи крај на зависноста од ресурси – туку само промена на тоа од што зависиме.
Државите кои го контролираат ископувањето и, уште поважно, рафинирањето на овие минерали ќе ја имаат истата моќ каква што „петро-државите“ ја имаа во 20 век. За технолошките гиганти и производителите на хардвер, обезбедувањето стабилен синџир на снабдување повеќе не е само прашање на профит, туку прашање на гол опстанок.
