Директорот на NASA го потврди забрзувањето на мисијата Artemis и преминот кон нов модел за изградба на лунарна база, наместо орбитална, со силен фокус на соработка со приватниот сектор и нуклеарна енергија.
Американската вселенска агенција NASA официјално го претстави новиот оперативен рамковен план наречен „Ignition“, кој има за цел да го забрза враќањето на астронаутите на Месечината и воспоставување трајно човечко присуство – веќе до крајот на мандатот на претседателот Трамп. Администраторот на NASA, Џаред Ајзакман, најави голем пресврт во стратегијата со порака дека успехот во актуелната трка меѓу големите сили се мери во месеци, а не во години, и повика на отстранување на бирократските пречки и максимално искористување на индустриските капацитети на САД за да се обезбеди предност во таа трка.
Нова архитектура на мисиите
Новата стратегија се потпира на ажурираниот програм Artemis, кој вклучува стандардизација на системот SLS и воведување дополнителна мисија во 2027 година, за што неодамна се зборуваше. Во рамки на новата визија, НАСА најави и привремено запирање на проектот Lunar Gateway во неговата сегашна форма, кој предвидуваше орбитална станица во близина на Месечината. Наместо тоа, ресурсите ќе се пренасочат кон инфраструктура што овозможува одржливи операции директно на површината на Месечината.
Агенцијата преминува на фокусирана, фазна архитектура која ќе се гради постепено, но и во соработка со меѓународни и комерцијални партнери.
Посебен акцент е ставен на технолошки иновации, како што е проектот за нуклеарен реактор, кој треба да ја пренесе нуклеарната пропулзија од лабораториите во длабоката вселена. Паралелно со лунарните цели, агенцијата настојува да ја трансформира ниската Земјина орбита во конкурентен комерцијален екосистем, препознавајќи ја вредноста на Меѓународната вселенска станица како основа за таа транзиција, но и иднината во која таа повеќе нема да постои, па NASA ќе мора да се потпира на приватни партнери.
Три фази за изградба на базата
Воспоставувањето на постојана лунарна база ќе се одвива низ три клучни фази.
Првата, наречена „Изгради, тестирај, учи“, се фокусира на модуларен пристап и зголемување на темпото на активности преку испорака на товар на Месечината со приватни летала. Во овој период ќе доминира забрзаното испраќање ровери и системи за производство на енергија, комуникација и навигација на површината на нашиот природен сателит.
Втората фаза подразбира воспоставување рана инфраструктура и полунаселиви објекти, со значителен придонес од меѓународни партнери, како што е јапонската агенција JAXA, која развива ровер под притисок (во кој би можело да се движи по површината на Месечината како со автомобил, без потреба од скафандер).
Финалната, трета фаза ќе го означи преминот кон долгорочно човечко присуство преку испорака на тешка инфраструктура, вклучително и мултифункционални живеалишта од италијанската агенција ASI и логистички возила од канадската агенција CSA, со што Месечината ќе стане постојана станица каде луѓето ќе живеат и работат. „Целта е јасна: да се создаде основа за трајна лунарна база и да се направи следниот чекор кон Марс“, изјави Ајзакман.
Не се занемарува ни Земјината орбита
Понатаму, НАСА воведува нов пристап во транзицијата од Меѓународната вселенска станица кон комерцијални платформи, со цел да се обезбеди континуирано човечко присуство во ниската Земјина орбита и да се поттикне приватниот вселенски сектор.
ISS, како орбитална лабораторија во која се инвестирани повеќе од 100 милијарди долари и децении работа, не може да функционира бесконечно, па веќе се работи на план за премин кон комерцијални решенија, додека истовремено се бараат повратни информации од индустријата за пристап што би бил поврзан со постојната станица.
Стратегијата предвидува НАСА да набави основен модул во сопственост на САД, кој директно би се приклучил на ISS. Потоа би следело приклучување на комерцијални модули што би ги користеле ресурсите и капацитетите на постојната станица за тестирање на своите системи. Откако технолошките и оперативните способности ќе се потврдат, а пазарната побарувачка стане јасна, овие модули би се одвоиле во самостојни комерцијални вселенски станици.
Во такво сценарио, НАСА повеќе нема да биде сопственик и оператор на целокупната инфраструктура, туку еден од многуте клиенти кои купуваат услуги од приватниот сектор во ниската орбита. Планот вклучува мисии со приватни астронаути, продажба на билети за летови во вселената, како и заеднички мисии. Ќе има и тендери за обезбедување услуги и вселенски модули, кои треба да го поттикнат развојот на приватната вселенска индустрија.
Научни мисии
Амбициите на НАСА се протегаат и до далечните граници на Сончевиот систем. Вселенскиот телескоп Nancy Grace Roman, чие лансирање се очекува веќе оваа есен, ќе го унапреди нашето разбирање за темната енергија. Мисијата Dragonfly, планирана за 2028 година, ќе испрати мултикоптер на нуклеарен погон на Титан, месечината на Сатурн. Се очекува леталото да пристигне во 2034 година, каде ќе истражува комплексна средина богата со органски материи. Во 2028 година, агенцијата ќе го лансира и роверот на Европската вселенска агенција (ESA), Rosalind Franklin, на површината на Марс.
И за крај, нешто на што можеме да се радуваме уште сега: НАСА најавува дека наскоро ќе објави досега невидена двојка снимки од вселенските телескопи James Webb и Hubble. Тие ќе го прикажат Сатурн во невидени детали, во инфрацрвениот и видливиот дел од спектарот. Сè на сè, изгледа дека Ајзакман започна многу амбициозно, со поддршка од администрацијата на Трамп, и дека НАСА нема да остане на маргините во годините што следуваат.
