Користејќи го вселенското летало на NASA за откривање егзопланети TESS и опсерваторијата ASTEP на Антарктичкото плато, астрономите открија редок и уникатно необичен планетарен систем.
Екстрасоларните планети, или егзопланети, кои кружат околу ѕвездата TOI-201 имаат орбити што се менуваат толку брзо што астрономите можат да ги следат промените во реално време. Однесувањето на системот, кој се наоѓа на околу 370 светлосни години од Земјата, е нешто што научниците никогаш претходно не го виделе.
TOI-201 има 1,3 пати поголема маса од Сонцето и исто така има пречник 1,3 пати поголем од нашата матична ѕвезда. Егзопланетите што кружат околу неа вклучуваат карпеста супер-Земја со шест пати поголема маса од нашата планета, чија година трае само 5,8 земјини дена. Нејзините планетарни „сродници“ се гасен џин со половина од масата на Jupiter, кој ја завршува орбитата на секои 53 дена и е означен како TOI-201b, како и друг гасен џин со 16 пати поголема маса од Jupiter, кој ја завршува орбитата на секои 2.883 дена (околу 7,9 години).
„Повеќето планетарни системи изгледаат како ‘грашок во мешунка’, што значи дека планетите имаат сличен опсег на параметри и делат слична орбитална рамнина. Тоа не е случај во системот TOI-201, кој содржи три објекти во орбита што се многу различни меѓу себе и гравитациски интерагираат“, изјави членот на тимот Amaury Triaud од Универзитетот во Бирмингем во Велика Британија.
Промените во планетарните системи и поместувањето на орбитите не се единствени за TOI-201, но овие трансформации обично се случуваат во временски рамки од милиони, па дури и милијарди години.
TOI-201 се разликува поради силно сплесканата (елиптична) и наклонета орбита на надворешната планета, која гравитациски ги привлекува внатрешните светови. Ова предизвикува промени во ориентацијата на орбитите на внатрешните планети и промени во времето на нивните „транзити“ – моментите кога планетата директно поминува пред површината на својата ѕвезда. Ситуацијата е толку екстремна што за околу 200 години планетите воопшто нема да се порамнуваат пред својата ѕвезда.
„Во Сончевиот систем речиси сите планети се копланарни, но овде тоа не е случај и секоја планета е различна. Ова укажува на некаква активна орбитална реорганизација во системот, што ни дава увид во тоа што се случува веднаш по формирањето на планетите“, изјави Tristan Guillot, астроном од Опсерваторијата Азурен Брег.
Tristan Guillot е водечки истражувач во проектот ASTEP, опсерваторија на станицата Конкордија на Антарктикот, која се наоѓа на врвот на глечер длабок 3,2 километри во едно од најизолираните места во светот и ги користи долгите поларни ноќи за набљудување на други планетарни системи.
„Целта беше да се карактеризира планетарниот систем TOI-201 за да разбереме не само кои планети постојат, туку и како тие динамички меѓусебно дејствуваат. Ова им помага на научниците да разберат како се формираат и развиваат планетарни системи како нашиот Сончев систем со текот на времето“, изјави водачот на истражувачкиот тим Ismael Mireles, докторанд на Универзитетот во Ново Мексико.
TESS забележал редок транзит на надворешната планета, додека телескопи ширум светот ја регистрирале гравитацијата на овој објект како ја „влече“ ѕвездата TOI-201. Потоа астрономите забележале доцнења во транзитот на TOI-201b.
„Обично планетите се како метроном – секој транзит пред ѕвездата се случува точно по еден орбитален период. Сепак, кога ја следевме TOI-201b, одеднаш планетата почна да транзитира со доцнење од околу половина час. Овој ненадеен скок беше многу изненадувачки и ги објавивме нашите набљудувања. И други астрономи ширум светот забележаа интригантни сигнали, а работејќи заедно, тимот почна да го разбира овој систем. Ова откритие беше овозможено благодарение на телескопот на Антарктикот. Иако логистиката е сложена, неговата уникатна локација и пристап до оптимални астрономски услови се клучни за проучување на егзопланетарни системи со долги орбитални периоди како TOI-201“, заклучи Amaury Triaud.
