Пушењето останува еден од најзначајните предизвици за јавното здравје во Македонија. Целта е јасна: помалку луѓе да пушат, а младите и непушачите воопшто да не започнат. За политиките да дадат реален резултат, тие мора да се темелат на прецизни податоци, подобро разбирање на различните навики на употреба и пристап кој ја препознава реалноста на возрасните пушачи.
Најдобрата одлука за секој пушач е целосно да се откаже од пушењето. Сепак, политиките за јавното здравје мора да ја земат предвид и реалноста дека дел од полнолетните пушачи не престануваат веднаш. Затоа е потребен сеопфатен пристап кој ги обединува превенцијата, поддршката за откажување и точните, научно засновани информации.
Клучно е јасно да се разликуваат производите што согоруваат од оние што не согоруваат. Кај цигарите, процесот на согорување создава чад со голем број штетни материи. Производите без согорување функционираат поинаку и не создаваат чад. Тие не се без ризик и не се наменети за непушачи или млади лица, но разликите меѓу категориите мора да бидат разбрани кога се креираат политики и се комуницираат ризиците.
Податоци што прават разлика
Еден од најголемите предизвици е начинот на кој се собираат и толкуваат податоците. Во јавните дебати често се користат широки и недоволно прецизни категории како „тутунски и сродни производи“, без јасно разграничување меѓу: класични цигари, производи без согорување, електронски цигари, никотински ќесички, лица кои паралелно користат цигари и алтернативни производи, како и лица кои користат повеќе производи истовремено. Кога овие различни групи се третираат како една категорија, се замаглува суштината на проблемот и се создава ризик политиките да се темелат на погрешна слика: наместо да покажат дали навистина се намалува пушењето цигари, тие може само да ја мерат вкупната употреба на различни никотински производи.
Таквиот пристап не секогаш дава јасна слика за вистинските трендови. За носителите на политики е клучно да знаат колку луѓе пушат цигари, колку престанале, колку преминале на алтернативни производи и колку користат повеќе производи паралелно.
Само со ваква прецизност може да се процени дали мерките навистина водат кон намалување на пушењето или само ја мерат вкупната употреба на различни никотински производи.
Превенција со резултат
Заштитата на младите мора да остане врвен приоритет. Искуствата од повеќе земји покажуваат дека најдобри резултати се постигнуваат кога превенцијата, едукацијата и ограничувањето на пристапот до никотински производи се дел од долгорочна и координирана стратегија.
Примерот на Грција покажува дека континуираната, научно заснована едукација може да придонесе кон промена на однесувањето. Во периодот од 2009 до 2014 година, пушењето кај младите на возраст од 16 до 24 години се намалило за 33,3%.
Електронските цигари: заштита, информации и превенција
Дебатата за електронските цигари не треба да се води преку поедноставени пораки или сензационализам, туку преку јасен пристап заснован на три принципи: заштита на младите, точни информации за јавноста и превенција што навистина менува однесување.
Заштитата значи јасна и доследна забрана за пристап на малолетници до сите никотински производи. Тоа подразбира контрола на продажбата, проверка на возраста, одговорност на трговците и доследно спроведување на правилата во пракса.
Информирањето значи јавноста да разбере што претставуваат електронските цигари, што содржат, како функционираат и кои ризици ги носат. Тие не содржат тутун, но најчесто содржат никотин, супстанција што создава зависност. Затоа не се без ризик и не се наменети за непушачи, малолетници, бремени жени или лица кои воопшто не користат никотински производи.
Превенцијата, пак, не смее да се сведе само на забрани. Кога младите немаат навремени и веродостојни информации, празнината ја пополнуваат социјалните мрежи, врсничките кругови и нерелевантни извори. Затоа образовните и јавно-здравствените програми треба отворено и разбирливо да ги објаснат ризиците од никотинот, зависноста што ја создава и причините зошто младите не треба да започнат со употреба.
Таквиот пристап ја поместува комуникацијата од страв кон знаење: наместо конфузија, нуди јасност; наместо митови, нуди факти; наместо генерализирање, овозможува подобро разбирање на различните производи и на вистинските ризици поврзани со нив.
Факти пред претпоставки
Ниту една поединечна мерка не може сама да го реши проблемот со пушењето. Потребна е комбинација од превенција, поддршка за откажување, доследно спроведување на правилата и точни информации за возрасните пушачи.
Затоа вистинското прашање не е само колку луѓе користат тутунски или никотински производи, туку колку престанале да пушат цигари, колку успешно ги заштитуваме пушачите, а пред сè младите, и дали политиките се темелат на податоци што навистина ја опишуваат реалноста. Само така може да се гради стратегија која го поддржува јавното здравје, го јакне информираниот избор и придонесува кон постепено намалување на пушењето во општеството.
